تا به حال شده هنگام عطسه، سرفه، خندیدن یا حتی انجام یک فعالیت ساده، ناگهان چند قطره ادرار نشت کند؟ بیاختیاری ادرار در زنان مشکلی شایع است که در سنین مختلف و به دلایل متفاوتی ایجاد میشود و تغییرات هورمونی، بارداری و زایمان، ضعف عضلات کف لگن و برخی بیماری ها از عوامل مؤثر در بروز آن هستند، اما آیا این مشکل طبیعی و اجتناب ناپذیر است یا میتوان آن را درمان کرد؟ شناخت نوع بیاختیاری و علت ایجاد آن، اولین قدم برای انتخاب روش درمان مناسب است.
عوامل موثر در بی اختیاری ادرار
بیاختیاری ادرار در زنان تحت تأثیر عوامل مختلفی ایجاد یا تشدید میشود و مهمترین عوامل عبارتاند از:
- بارداری و زایمان، فشار وارد شده به مثانه و عضلات کف لگن، به ویژه پس از زایمان طبیعی، کنترل ادرار را کاهش میدهد.
- ضعف عضلات کف لگن، کاهش قدرت این عضلات باعث میشود هنگام سرفه، عطسه، خندیدن یا فعالیت بدنی نشت ادرار رخ دهد.
- افزایش سن و تغییرات هورمونی، کاهش سطح استروژن پس از یائسگی بر بافت های اطراف مجاری ادراری و مثانه تأثیر میگذارد.
- اضافه وزن و چاقی و افزایش فشار روی مثانه احتمال بروز بیاختیاری را بیشتر میکند.
- عفونت های ادراری باعث افزایش فوریت و دفعات ادرار و گاهی نشت ادرار میشود.
- فشار مداوم روده پر بر مثانه کنترل ادرار را دشوار میکند.
- بعضی داروها، کافئین و نوشیدنیهای محرک میتوانند علائم را تشدید کنند.
- دیابت، اختلالات عصبی و بیماری های مرتبط با مثانه یا مجاری ادراری نیز میتوانند در ایجاد بیاختیاری نقش داشته باشند.
برای دریافت نوبت از دکتر شروین افصحی با شماره ۰۹۳۸۲۱۱۵۶۵۶ تماس بگیرید.
انواع بی اختیاری ادرار
در این قسمت به زبان ساده به معرفی انواع بی اختیاری ادرار می پردازیم:
بی اختیاری استرسی
بیاختیاری استرسی زمانی رخ میدهد که در اثر افزایش ناگهانی فشار داخل شکم، کنترل مثانه کاهش پیدا کند، در این حالت هنگام سرفه، عطسه، خندیدن، دویدن، ورزش یا بلند کردن اجسام سنگین، مقداری ادرار نشت میکند و ضعف عضلات کف لگن، بارداری، زایمان طبیعی، افزایش سن و اضافه وزن از عوامل مؤثر در بروز آن هستند، این نوع بیاختیاری بدون احساس قبلی برای دفع ادرار اتفاق میافتد و شدت آن از چند قطره تا نشت قابل توجه متفاوت است.
بی اختیاری فوریتی
برخی از افراد دچار دفع ادرار ناگهانی می شوند، دفع ادرار در این افراد هیچ دلیل خاصی ندارد، به طور مثال ارسال پیام های عصبی نامتعارف در هنگام خواب یا لمس آب (حتی شنیدن صدای جریان آب) منجر به انقباض های نا مناسب و اسپاسم مثانه میشود که این امر بی اختیاری در دفع ادرار را به همراه دارد.
بی اختیاری عملکردی
در بیاختیاری عملکردی، مثانه و سیستم ادراری عملکرد نسبتا طبیعی دارند، اما فرد به دلیل مشکلات جسمی یا حرکتی نمیتواند به موقع خود را به سرویس بهداشتی برساند. محدودیت حرکتی، مشکلات تعادلی، اختلالات شناختی یا دشواری در جابهجایی میتوانند باعث این نوع بیاختیاری شوند. در این شرایط، علاوه بر بررسی وضعیت ادراری، توجه به شرایط حرکتی و محیط زندگی فرد نیز اهمیت دارد و گاهی ایجاد دسترسی آسانتر به سرویس بهداشتی میتواند به کنترل مشکل کمک کند.
بی اختیاری سر ریزی
بیاختیاری سرریزی زمانی اتفاق میافتد که مثانه به طور کامل تخلیه نمیشود و به تدریج بیش از حد پر میشود و در نتیجه، مقدار کمی ادرار به صورت مداوم یا قطرهای نشت میکند، فرد ممکن است احساس کند مثانه کاملا خالی نشده یا جریان ادرار ضعیف شده است.
تشخیص بی اختیاری ادرار
تشخیص بی اختیاری ادرار بسیار آسان است اما تشخیص نوع و علت آن نیاز به انجام معاینات مختلف و آزمایشاتی دارد که عبارتند از:
- آزمایش ادرار برای تشخیص انواع عفونت ها، خون در ادرار و سایر مشکلات موثر است.
- گزارش روزانه کارکرد مثانه
- در نمونه گیری خون از فرد، مواد شیمایی که باعث بی اختیاری ادرار در فرد شده است بررسی می شود.
- تست استرس، از فرد درخواست می شود که سرفه کند یا کارهایی را انجام دهد که باعث شود قسمت میانی بدن را تحت تاثر قرار دهد تا بهترین متخصص زنان در کرج میزان ریزش ادرار را بررسی کند.
- سیستوگرام، عکسبرداری هایی به وسیله اشعه x از مثانه انجام می شود که ناهنجاری ها و اختلالات ادراری مشخص می شود.
- آزمایش ارودینامیک، طی این آزمایش فشاری که عضلات مثانه در هنگام تحمل فشار و یا خالی بودن و هنگام استراحت وارد می شود بررسی می شود.
- اولترا سوند لگن، عسکبرداری از مجاری ادرار
- سپستوسکوپی، در این روش از لوله نازکی که یک لنز و چراغ کوچک به سر آن وصل شده استفاده می شود.
بیشتر بخوانید: افتادگی رحم چه علائمی دارد؟
درمان بی اختیاری ادرار در زنان
روش درمان بیاختیاری ادرار به نوع، شدت علائم و علت ایجاد آن بستگی دارد، گاهی اصلاح سبک زندگی کافی است و در موارد دیگر، درمان های دارویی یا جراحی مورد نیاز خواهد بود.
تمرینات عضلات کف لگن
تمرینات کگل با تقویت عضلات کف لگن، به کنترل بهتر مثانه کمک میکنند و بهخصوص در درمان بیاختیاری استرسی کاربرد دارند، انجام منظم و صحیح این تمرینات اهمیت زیادی دارد و باید برای چند ماه ادامه پیدا کند تا نتیجه آن مشخص شود و در صورت دشواری در شناسایی عضلات مناسب، پزشک یا فیزیوتراپیست نحوه انجام تمرینات را آموزش میدهد.
اصلاح سبک زندگی
برخی تغییرات روزمره شدت علائم بیاختیاری را کاهش میدهند و کاهش مصرف نوشیدنی های حاوی کافئین، کنترل وزن، درمان یبوست، ترک سیگار و تنظیم میزان مصرف مایعات از اقدامات مؤثر هستند، همچنین بهتر است فرد از نگه داشتن طولانی مدت ادرار خودداری کند.
بازآموزی مثانه
بازآموزی مثانه بیشتر برای افرادی که دچار بیاختیاری فوریتی هستند مورد استفاده قرار میگیرد، در این روش، فرد با تنظیم زمان های مشخص برای رفتن به سرویس بهداشتی، به تدریج فاصله بین دفعات ادرار کردن را افزایش میدهد و هدف این است که کنترل بیشتری روی احساس فوریت ایجاد شود.
دارودرمانی
در برخی انواع بیاختیاری، به ویژه بیاختیاری فوریتی، پزشک دارو تجویز میکند و این داروها با کاهش انقباضات غیرارادی مثانه، احساس فوریت و دفعات ادرار را کنترل میکنند، انتخاب دارو به شرایط فرد، بیماری های زمینهای و داروهای مصرفی بستگی دارد؛ بنابراین مصرف خودسرانه دارو توصیه نمیشود، در زنان یائسه نیز در برخی شرایط، درمان موضعی با استروژن توسط پزشک در نظر گرفته میشود.
فیزیوتراپی کف لگن
فیزیوتراپی تخصصی کف لگن به تقویت عضلات و بهبود کنترل ادرار کمک میکند، در این روش، عملکرد عضلات بررسی شده و تمرینات متناسب با شرایط فرد آموزش داده میشودو در بعضی موارد از روش هایی مانند بیوفیدبک نیز برای کمک به شناسایی و فعال سازی صحیح عضلات استفاده میشود.
تزریق بوتاکس به مثانه
در برخی زنان مبتلا به بیاختیاری فوریتی که به درمانهای معمول پاسخ کافی ندادهاند، تزریق بوتاکس داخل عضله مثانه مطرح میشود و بوتاکس با کاهش انقباضات بیش از حد مثانه، به کنترل فوریت و نشت ادرار کمک میکند، اثر این درمان دائمی نیست و پس از مدتی نیاز به تکرار دارد.
درمان جراحی
در صورتی که بیاختیاری استرسی شدید باشد و روش های غیرجراحی نتیجه کافی نداشته باشند، جراحی توصیه میشود و یکی از روش های مورد استفاده، جراحی اسلینگ است که با ایجاد حمایت بیشتر از مجرای ادرار، به جلوگیری از نشت هنگام افزایش فشار شکمی کمک میکند، انتخاب نوع جراحی به وضعیت عضلات کف لگن، شدت بیاختیاری، سابقه جراحی و شرایط عمومی فرد بستگی دارد.
TOT چه عملی است؟
TOT یا همان نوار مسدود کننده، به منظور تقویت بیشتر عضلات مثانه از پیشابراه در داخل ناحیه تناسلی جاسازی می شود، درمان بی اختیاری ادرار با TOT، نوعی جراحی غیرتهاجمی است که به صورت سرپایی قابل انجام است و نیازی به بستری شدن بیمار نیست و توسط این عمل می توان بی اختیاری ادرار شدیدی را که روش های دارویی یا لیزر درمانی پاسخگو نبوده است را درمان کرد و فرد پس از TOT در هنگام سرفه، عطسه و خنده دچار ریزش ادرار نمی شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
بیاختیاری ادرار همیشه به معنای وجود یک مشکل جدی نیست، اما تداوم یا تشدید علائم نیاز به بررسی پزشکی دارد، در شرایط زیر بهتر است برای تشخیص علت و شروع درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید:
- نشت مکرر ادرار که به صورت روزانه اتفاق میافتد یا به مرور بیشتر شده است.
- نشت ادرار هنگام سرفه، عطسه، خندیدن یا ورزش که فعالیت های روزمره را تحت تأثیر قرار میدهد.
- احساس ناگهانی و شدید نیاز به ادرار کردن که کنترل آن دشوار است.
- تکرر ادرار یا بیدار شدن چندباره در طول شب برای دفع ادرار.
- سوزش، درد، خون در ادرار یا تغییر غیرطبیعی بوی ادرار که نشانه عفونت یا مشکل دیگری است.
- احساس تخلیه نشدن کامل مثانه یا ضعیف شدن جریان ادرار.
- بیاختیاری پس از زایمان که با گذشت زمان برطرف نشده یا تشدید شده است.
- تأثیر بیاختیاری بر فعالیتهای اجتماعی و روزمره یا ایجاد محدودیت در زندگی فرد.
- عدم بهبود علائم با اصلاح سبک زندگی و تمرینات کف لگن یا بازگشت مجدد علائم پس از بهبود.
برای دریافت نوبت از دکتر شروین افصحی با شماره ۰۹۳۸۲۱۱۵۶۵۶ تماس بگیرید.
سوالات متداول
خیر. بسیاری از زنان ابتدا با روشهای غیرجراحی مانند تمرینات کف لگن، اصلاح سبک زندگی یا دارو درمان میشوند و جراحیدر شرایط خاص و زمانی مطرح میشود که روش های دیگر نتیجه کافی نداشته باشند.
افزایش سن احتمال بیاختیاری را بیشتر میکند، اما نشت ادرار بخش اجتناب ناپذیر روند پیری نیست و در صورت بروز علائم، بررسی علت و دریافت درمان مناسب به کنترل آن کمک میکند.
در نهایت…
بیاختیاری ادرار در زنان مشکلی قابل کنترل و در بسیاری از موارد قابل درمان است و نباید آن را بخشی طبیعی از افزایش سن یا پیامد اجتناب ناپذیر زایمان دانست و انتخاب روش درمان به نوع بیاختیاری، علت ایجاد آن و شدت علائم بستگی دارد و شامل تمرینات کف لگن، اصلاح سبک زندگی، دارو یا در برخی موارد جراحی است و مراجعه به پزشک و تشخیص دقیق، اولین قدم برای انتخاب درمان مناسب و جلوگیری از تشدید علائم است.